kontrol edilemeyen öksürük spazmlarına neden olan ve ardından hastalığın adının kaynağı olan karakteristik sesi oluşturan keskin, tiz bir nefes alışı ile devam eden, oldukça bulaşıcı bir hastalık

Boğmaca, Bordatella pertussis adlı bir bakteri tarafından oluşturulur. B. pertussis, solunum yolundaki kirpikli hücrelere yapışarak en şiddetli semptomlara neden olur.

Kirpikler, sürekli hareket eden küçük, kıl benzeri çıkıntılardır ve solunum yolunu mukus, bakteri, virüs ve ölü hücreler gibi kalıntılardan sürekli olarak temizler. B. pertussis bu normal temizlik işlevini engellediğinde, mukus ve hücresel kalıntılar birikir ve solunum yolunda sürekli tahrişe neden olarak öksürüğü tetikler ve mukus üretimini daha da artırır.

Boğmaca, dünya çapında görülen bir hastalıktır. Her yaştan insan boğmaca hastalığına yakalanabilir, ancak iki yaşın altındaki çocuklar hem hastalık hem de ciddi komplikasyonlar ve ölüm açısından en yüksek risk altındadır. Görünüşe göre, erken yaşlarda B. pertussis bakterisine maruz kalmak, kişiye daha sonra bu bakterinin neden olduğu enfeksiyona karşı bir miktar bağışıklık kazandırır. Sonraki enfeksiyonlar, soğuk algınlığına benzer.

Boğmacanın birbiriyle örtüşen dört aşaması vardır: kuluçka, nezle aşaması, paroksismal aşama ve iyileşme aşaması.

Bir birey genellikle B. pertussis'i, enfeksiyona yakalanmış birinin öksürmesiyle havaya yayılan bakteriyle enfekte olmuş damlacıkları soluyarak kapar. Kuluçka dönemi, B. pertussis bakterisinin solunmasından sonra 7-14 gün süren semptomsuz dönemdir ve bu süre zarfında bakteri çoğalır ve tüm solunum yollarının iç yüzey dokularına nüfuz eder.

Nezle aşaması (Kataral aşama) genellikle aşırı şiddetli bir soğuk algınlığı ile karıştırılır. Hastada gözlerde sulanma, hapşırma, yorgunluk, iştahsızlık ve aşırı burun akıntısı (rinore) görülür. Bu aşama yaklaşık 10-14 gün sürer.

İki ila dört hafta süren paroksismal aşama, karakteristik boğmaca öksürüğünün gelişmesiyle başlar. Kontrol edilemeyen öksürük nöbetleri, keskin bir şekilde nefes alırken duyulan "boğuk" sesi ve kusma bu aşamanın belirtileridir. Bu sesin, solunum yollarının daralması sonucu oluşan iltihap ve mukus nedeniyle hastanın akciğerlerine hava almakta zorlanması ve bu çabanın da yoğun bir bitkinliğe yol açması sonucu oluştuğu düşünülmektedir. Paroksismalar (spazmlar) aşırı aktivite, beslenme, ağlama veya hatta başka birinin öksürüğünü duyma sonucu ortaya çıkabilir.

Paroksismal aşamada üretilen mukus, nezle aşamasındaki daha sulu mukusa göre daha kalındır ve temizlenmesi daha zordur ve hasta öksürerek solunum yollarını temizlemeye çalışırken giderek daha fazla yorulur.

Ağır hasta çocuklar, vücutlarındaki normal oksijen seviyesini korumakta büyük zorluk çekebilir ve kanlarındaki düşük oksijen içeriği nedeniyle öksürük nöbetinden sonra biraz mavi görünebilirler. Bu tür çocuklar ayrıca, nöbetler sırasında beyne oksijen gitmemesi ve öksürük sırasında artan basınç nedeniyle beyinde kanama olması nedeniyle beyin ödemi ve dejenerasyonu (ensefalopati) yaşayabilirler. Nöbetler, beyine giden oksijenin azalmasından kaynaklanabilir.

Bazı çocuklarda öksürük sırasında karın basıncı o kadar artar ki fıtık oluşur. Bu aşamada başka bir komplikasyon faktörü, başka bir bakteriyel ajanla enfeksiyon sonucu zatürre gelişmesidir; bakteri, hastanın zaten zayıflamış durumu nedeniyle vücuda yerleşir.

Hasta paroksismal aşamayı atlatırsa, iyileşme genellikle üç ila dört hafta süren nekahet aşamasında kademeli olarak gerçekleşir. Ancak, özellikle hasta soğuk algınlığı veya başka bir solunum yolu enfeksiyonu geçirdiğinde, öksürük spazmları aylarca devam edebilir.

Sadece hastanın semptomlarına dayalı tanı, özellikle doğru değildir. Çünkü kataral aşama ağır bir soğuk algınlığı, grip veya basit bir bronşit gibi görünebilir. Diğer virüsler ve tüberküloz enfeksiyonları, paroksismal aşamada görülen semptomlara benzer semptomlara neden olabilir. Boğmaca benzeri öksürük ve belirli beyaz kan hücrelerinin sayısında artış (lenfositoz), boğmaca olasılığını düşündürür. Ancak, öksürük diğer boğmaca benzeri virüslerden de kaynaklanabilir.

En doğru tanı yöntemi, nazofarinksten alınan mukus örneklerinin kültüründe elde edilen organizmaları incelemektir. B. pertussis, mikroskop altında kültür incelenerek tanımlanabilir.

Antibiyotik eritromisin ile tedavi, boğmaca hastalığının çok erken aşamalarında, kuluçka döneminde ve nezle aşamasının başlarında faydalıdır. Siliyalar ve bu siliyaları taşıyan hücreler hasar gördükten sonra, bu süreç geri döndürülemez. Böyle bir hasta boğmaca semptomlarının tam ilerlemesini yaşayacaktır. Semptomlar ancak solunum yolunun eski, hasar görmüş iç yüzey hücreleri zamanla yeni, sağlıklı, siliya taşıyan hücrelerle değiştirildiğinde düzelecektir. Bununla birlikte, B. pertussis'in yayılma olasılığını azaltmak için eritromisin ile tedavi hala önerilmektedir. Aslında, boğmaca hastasının yaşadığı evdeki tüm bireyler, B. pertussis'in topluma yayılmasını önlemek için eritromisin ile tedavi edilmelidir.

Diğer tek tedavi destekleyici tedavi olup, dehidratasyonu önlemek için sıvı alımı ve takibi, paroksizmleri azaltmak için sessiz ve karanlık bir odada dinlenme ve mukusun emilmesini içerir.

Boğmaca vakalarının %1'inden biraz azı ölümle sonuçlanır. Boğmacadan ölen çocuklar genellikle aşağıdaki üç durumdan bir veya daha fazlasını gösterir:

şiddetli pnömoni, muhtemelen ensefalopati eşliğinde

öksürük nöbetleri sırasında sürekli kusma nedeniyle aşırı kilo kaybı, halsizlik ve metabolik anormallikler

hastanın zaten nispeten zayıf ve savunmasız bir durumda olmasına neden olan diğer önceden var olan durumlar (bu durumlar arasında düşük doğum ağırlıklı bebekler, yetersiz beslenme, kızamık virüsü enfeksiyonu, diğer solunum veya gastrointestinal enfeksiyonlar veya hastalıklar sayılabilir)

Önlemenin temelini, bebeklerin iki aylık olduklarında aşı uygulamasına başlayan Amerika Birleşik Devletleri'ndeki toplu aşılama programına benzer programlar oluşturmaktadır. Çoğunlukla difteri ve tetanoz ile birlikte tek bir aşı olarak uygulanan boğmaca aşısı, boğmaca vakalarının görülme sıklığını büyük ölçüde azaltmıştır.

Ne yazık ki, aşının kendisinin ciddi nörolojik yan etkileri konusunda bazı endişeler vardır. Bu endişe, İngiltere, Japonya ve İsveç'teki çok sayıda ebeveynin çocuklarını aşılamaktan kaçınmasına neden olmuş ve bu da bu ülkelerde büyük salgınlara yol açmıştır. Ancak, dikkatle tasarlanmış birkaç araştırma, boğmaca aşısının nörolojik hasara neden olduğu fikrini çürütmüştür.

Ayrıca, boğmaca aşısının daha yeni bir formülü de mevcuttur. Etkisiz hale getirilmiş (ve bu nedenle enfeksiyona neden olamayan) tüm bakteri hücresinden oluşan eski tam hücreli boğmaca aşısından farklı olarak, yeni aselüler boğmaca aşısı bakterinin tüm hücresini kullanmaz, ancak B. pertussis bakterisinin (iki ila beş) kimyasal bileşeninden oluşur. Hücre içermeyen boğmaca aşısı, aşı sonrası yüksek ateş ve rahatsızlık gibi aşıya karşı istenmeyen reaksiyon riskini büyük ölçüde azalttığı görülmektedir.