boyun dönmesi, çeşitli nedenlerden ötürü boyun kaslarının kasılı kalması boynun uzun ekseni çevresinde dönmesi ve bu pozisyonda kalması durumu

Bakınız: caput distorum

Bakınız: collum distorum

Torticollis, en sık 30-60 yaşları arasında başlar ve kadınlarda erkeklere oranla iki kat daha fazla görülür.

Torticollis, başlangıcından sonraki ilk aylarda veya yıllarda daha şiddetli hale gelme eğilimindedir ve özellikle çene, kol veya bacak gibi diğer bölgelere yayılabilir.

Tortikolis, ortopedik veya doğuştan gelen boyun duruş bozuklukları gibi diğer anormal boyun duruş nedenleriyle karıştırılmamalıdır.

Tortikollis hastalığına neden olan sinir sinyallerinin, hareket kontrolünde rol oynayan bir grup beyin yapısı olan bazal gangliyonlardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Kesin nedeni bilinmemektedir. Bazı vakalar, işlevi bilinmeyen kusurlu bir genin kalıtımından kaynaklanmaktadır. Diğer vakalar, örneğin bir araba kazası sonucu oluşan boyun veya baş travmasıyla ilişkilidir. Bazı antipsikotik ilaçların veya nöroleptiklerin kullanımı nedenlerden biri olabilir.

Üç tip tortikolis tanımlanır:
Anormal duruşun sürdürüldüğü tonik tortikolis
Sarsıntılı baş hareketleriyle belirginleşen klonik tortikolis
Tonik ve klonik hareketlerin bir kombinasyonu olan karma tortikolis

Belirtiler genellikle yavaş yavaş başlar ve başlangıçta aralıklı olabilir, stres zamanlarında ise kötüleşebilir. Belirtiler genellikle iki ila beş yıl içinde ilerler ve ardından sabit kalır. Yatar pozisyonda belirtiler bir miktar hafifleyebilir.

Tortikolisli birçok kişi, dönme hareketinin ters tarafındaki çeneye veya yanağa dokunarak, duyusal hilelerle, baş pozisyonunu geçici olarak düzeltebilir. Antagonist geste (geste antagoniste) olarak adlandırılan bu hareketin etkili olmasının nedeni bilinmemektedir.

Boyun, sırt veya omuz ağrısı, tortikolisli hastaların üçte ikisinden fazlasını etkiler. Ağrı kola veya ele yayılabilir.

Tortikolis tanısı koymak için, travma da dahil olmak üzere olası nedenleri belirlemek için ayrıntılı bir tıbbi öyküye ihtiyaç vardır. Kasların aşırı aktivitesini tespit edebilen elektriksel bir çalışma (elektromiyografi) ile tanı desteklenir. Anormal duruşun diğer nedenlerini elemek için röntgen de dahil olmak üzere görüntüleme çalışmaları yapılabilir.

Kasları gevşetmek için baklofen de dahil olmak üzere çeşitli oral ilaçlar mevcuttur. Bir grup hastada L-dopa etkili bir rahatlama sağlar. Etkilenen boyun kaslarının sinirlerine alkol veya fenol enjeksiyonu yapılarak sinirlerin innerve edilmesi sağlanabilir.

Botulinum toksin enjeksiyonu (BTX) birçok kişi tarafından tercih edilen tedavi yöntemi olarak kabul edilmektedir. BTX, ilgili kasları uyaran sinir uçlarından kimyasal mesajların salınımını engelleyerek kasları kısmen felç eder, dolayısıyla daha normal bir duruş ve hareket aralığı sağlar. BTX tedavisi birkaç ay sürer ve tekrarlanabilir.

Fizik tedavi, tortikolisin ikincil sonuçlarının hafifletilmesine yardımcı olabilir. Düzenli kas germe, kasılmayı veya kalıcı kas kısalmasını önler. Ağrı ve spazm, ısı veya buz uygulamasıyla geçici olarak hafifletilebilir.

Stres yönetimi teknikleri kötüleşmeyi önlemeye yardımcı olabilir.

Bir ergoterapist (occupational therapist), yorgunluğu azaltmak ve işlevi iyileştirmek için evde veya işte değişiklikler önerebilir.

Hastanın kendi duyusal hilelerinin yerini alacak şekilde tasarlanan destekler anormal duruşun azaltılmasına yardımcı olabilir.

Biyogeribildirim (biofeedback) bazı hastalar için etkili olabilir. Düzenli masaj terapisi, vücudun telafi edici bölgelerindeki ek ağrıyı azaltabilir. Akupunktur ve homeopatik tıp gibi, enerji temelli terapiler, tortikolisin düzeltilmesine yardımcı olarak, kişinin dengesini yeniden sağlamaya yardımcı olabilir. Spazm giderici bitkiler kasları gevşetmeye yardımcı olabilir. Ayrıca, sinir sisteminden gelen uyarıları dengelemeye yardımcı olabilecek bitkiler de sıklıkla önerilir.

Hastaların %20'sine kadarında kendiliğinden remisyon görülür; çoğunlukla ileri yaşta başlayan ve daha hafif semptomları olan hastalarda görülür. Torticollis, vücudun diğer bölgelerini de etkileyebilir.

Tortikolisi önlemenin bilinen bir yolu yoktur.