İmmün komplekslerin çeşitli dokularda birikerek, immün sistemde doku hasarına yol açan daha ileri reaksiyonları uyarmasıyla, serum hastalığı ve alerjik alveolitis gibi hastalıklara neden olan hipersensitivite reaksiyonu tipi

Tip 3 hipersensitivitede, antijen-antikor kompleksleri gelişir ve dokularda akut-iltihabi reaksiyon başlatır. Kompleman aktivasyonu ve polimorfonükleer lökositlerin birikimi, immün kompleksle gelişen doku hasarının önemli komponentleridir. Bakteri, virüs gibi ekzojen antijenler veya DNA gibi endojen antijenler immün kompleks gelişimini başlatabilir.

İmmün kompleks ile gelişen hasar iki tiptir:
• Sistemik tipte hasar; kompleksler çeşitli dokularda depolanır.
• Lokalize tipte hasar; kompleksler bir doku veya organdadır.

1) Sistemik immün kompleks hastalığı (serum hastalığı tipi);
Üç fazda meydana yetir;
• Dolaşımda antijen-antikor kompleksi oluşumu
• İmmün komplekslerin çeşitli dokularda depolanması
• Tüm vücutta çeşitli yerlerde iltihabi reaksiyonun başlatılması

Akut serum hastalığı, sistemik immün kompleks hastalığının bir prototipidir. Eskiden pasif immünizasyon için kullanılan büyük miktarda yabancı serum (örneğin at serumu) uygulamasıyla meydana gelirmiş. Serum enfeksiyonundan yaklaşık 5 gün sonra seruma karşı antikorlar meydana gelir ve dolaşımda antikor-antijen kompleksi meydana gelir (ilk faz). Her meydana gelen immün kompleks hastalık meydana getirmez.

Şu özellikler hastalık gelişiminde önemlidir;
• Kompleksin boyutu; en patojen kompleksler küçük ve orta boyuttakilerdir, daha uzun dolaşırlar ve daha az fagosite edilirler.
• Mononükleer fagosit sistemin disfonksiyonu yada aşırı dolması, dolaşan immün komplekslerin dolaşımdan temizlenmesini önler.

Dolaşan immün kompleksler ekstravaze olmadıkça (ikinci faz) doku hasarı olmaz. Buda vasküler permeabilite artışıyla olur. İmmün kompleksler başlıca böbrekler, eklemler, kalp, serozal yüzeyler ve küçük damarlarda depolanır.

Kompleksler dokularda depolanınca akut iltihabı başlatırlar (üçüncü faz). Antijen tatbikinden yaklaşık 10 gün sonra ateş, ürtiker, artralji, lenf nodu büyümesi ve proteinüri gibi klinik bulgular görülür. Doku hasarı patogenezi, kompleksler tarafından komplemanın fiksasyonu, kompleman aktivasyonu ve başlıca anaflatoksinler (C5a-C5b) olmak üzere biyolojik aktif fragmanların salınmasıdır, böylece vasküler permeabilite artar, nötrofiller gelir, bunlar immün kompleksleri fagosite eder ve lizozomal enzimlerin salınmasıyla bazal membranlar, kollajen, elastin ve kıkırdak zarar görür. Hastalığın aktif fazı sırasında kompleman serum seviyeleri düşüktür. İmmün kompleks hasarının sonucu iskemik nekrozdur. Örneğin, SLE, RA, PAN ve birçok vaskülittir.

2) Lokal immün kompleks hastalığı (Arthus reaksiyonu),
Arthus reaksiyonu, akut immün kompleks vaskülitiyle sonuçlanan lokalize bir doku nekroz alanıdır. Örneğin çiftçi akciğeri.