yetersiz kan akışı nedeniyle beyindeki belirli bir bölgedeki hücrelerin ani ölümü sonucu paraliziden koma ve ölüme kadar değişen nörolojik hastalık durumu

İnme, beynin bir kısmına kan akışı kesildiğinde meydana gelir. Oksijen ve besin maddelerini sağlamak ve atık ürünleri uzaklaştırmak için kan akışı olmadığında, beyin hücreleri hızla ölmeye başlar. Etkilenen beyin bölgesine bağlı olarak, paralizi, konuşma bozukluğu, hafıza ve muhakeme yeteneği kaybı, koma veya ölüme neden olabilir. İnme bazen beyin krizi veya serebrovasküler olay (SVO, cerebrovascular accident, CVA) olarak da adlandırılır.

İnme, acil tedavi gerektiren bir tıbbi durumdur. Hızlı tedavi, hayatta kalma şansını artırır ve beklenen iyileşme derecesini yükseltir. İnme geçirme ihtimali olan bir kişi, gecikmeden bir hastanenin acil servisine götürülmelidir. İnmenin ana nedeni olan kan pıhtısını parçalamak için yapılan tedavi, etkili olabilmesi için inmeden sonraki üç saat içinde başlamalıdır. Her tür inmenin tıbbi tedavisinin iyileştirilmesi, son yıllarda ölüm oranlarında önemli bir düşüşe neden olmuştur. 1950 yılında, her on kişiden dokuzu inmeden ölürken, yirmi birinci yüzyılda bu oran üçte birin biraz altında kalmaktadır. Ancak, inmeden kurtulanların yaklaşık üçte ikisi orta dereceden ağır dereceye kadar değişen sakatlıklar yaşayacaktır.

İnme dört ana türe ayrılır. Serebral tromboz ve serebral emboli, beyni besleyen bir arterin beyinde veya boyunda tıkanmasına neden olan kan pıhtıları tarafından meydana gelir. Bunlar tüm inmelerin %70-80'ini oluşturur. Subaraknoid kanama ve intraserebral hemoraji, beyin çevresinde veya içinde bir kan damarı patladığında meydana gelir.

Serebral tromboz, beyin içinde trombüs oluşmasıyla, etkilenen damardaki kan akışını engellediğinde ortaya çıkar. Pıhtılar çoğunlukla ateroskleroz nedeniyle oluşur. Serebral tromboz en sık gece veya sabahın erken saatlerinde ortaya çıkar. Serebral trombozun öncesinde genellikle geçici iskemik atak (TIA, transient ischemic attack) görülür, bu durum bazen "mini inme" olarak da adlandırılır. TIA'da kan akışı geçici olarak kesilir ve kısa süreli inme benzeri semptomlara neden olur. TIA'nın meydana geldiğini fark etmek ve acil tedavi görmek, inme önlemede önemli bir adımdır.

Serebral emboli, dolaşım sisteminin başka bir yerinden gelen bir trombüsün kopmasıyla ortaya çıkar. Beyni besleyen bir arterde, beyinde veya boyunda sıkışırsa, felce neden olabilir. Serebral embolinin en yaygın nedeni, kalp ritim bozukluğu olan atriyal fibrilasyondur. Atriyal fibrilasyonda, atriyum yavaş ve düzenli bir şekilde değil, zayıf ve hızlı bir şekilde atar. Atriyumlar içindeki kan tamamen boşalmaz. Bu durgun kan, atriyumlar içinde trombüsler oluşturabilir ve bu trombüsler koparak dolaşıma girebilir. Atriyal fibrilasyon, tüm felçlerin yaklaşık %15'inde bir nedendir. Atriyal fibrilasyondan kaynaklanan felç riski, günlük antikoagülan ilaç kullanımıyla önemli ölçüde azaltılabilir.

İntraserebral hemoraji, travma veya aşırı iç basınç nedeniyle bir kan damarı yırtıldığında meydana gelir. Yırtılma olasılığı en yüksek olan damarlar, anevrizma gibi önceden var olan kusurları olan damarlardır. Anevrizma, zayıf arter duvarının neden olduğu bir kan damarının "dışarıya doğru çıkıntı yapması"dır. Beyin anevrizmaları şaşırtıcı derecede yaygındır. Otopsi çalışmalarına göre, tüm Amerikalıların yaklaşık %6'sında anevrizma vardır. Anevrizmalar patlayana kadar nadiren semptomlara neden olur. Anevrizmalar en çok kan basıncı çok yüksek olduğunda patlama eğilimindedir ve hipertansiyonu kontrol altına almak önemli bir önleyici stratejidir.

İntraserebral hemoraji, beyin içindeki damarları etkilerken, subaraknoid kanama beyin yüzeyindeki, koruyucu araknoid zarın hemen altındaki arterleri etkiler. İntraserebral kanamalar tüm felçlerin yaklaşık %10'unu oluştururken, subaraknoid kanamalar yaklaşık %7'sini oluşturur.

Etkilenen dokuların kan akışından mahrum kalmasının yanı sıra, esnek olmayan kafatası içindeki sıvı birikimi beyin dokusu üzerinde aşırı baskı yaratır ve bu durum hızla ölümcül hale gelebilir. Bununla birlikte, kan kaybının etkileri genellikle o kadar şiddetli olmadığı için, kan pıhtısından kurtulan bir kişiye kıyasla kan kaybından kurtulan bir kişinin iyileşmesi daha kapsamlı olabilir.

Beyin hücrelerinin ölümü, hücre ölümünün yarattığı toksik kimyasalların yakındaki diğer hücreleri etkilediği bir zincirleme reaksiyonu tetikler. Bu, hızlı tedavinin nihai iyileşme üzerinde bu kadar dramatik bir etkiye sahip olmasının nedenlerinden biridir.

İnme'nin risk faktörleri arasında yaş, cinsiyet, kalıtım, yatkınlık yaratan hastalıklar veya diğer tıbbi durumlar, belirli ilaçların kullanımı ve yaşam tarzı seçimleri yer alır.

İnme riski yaşla birlikte artar ve 55 yaşından sonra her on yılda bir iki katına çıkar.

Erkeklerin, kadınlara göre inme geçirme olasılığı daha yüksektir.

Siyahlar, Asyalılar ve Hispanikler, kısmen yüksek tansiyonla ilişkili olarak, beyazlara göre daha yüksek inme oranlarına sahiptir.

Ailede inme öyküsü olan kişiler daha büyük risk altındadır.

Diyabetes mellitus, kalp hastalığı (özellikle atriyal fibrilasyon), hipertansiyon, önceden geçirilmiş inme veya TIA olan kişilerde inme riski artar. Bir veya daha fazla TIA geçirmiş kişilerde inme riski on kat artar.

Obezite, yüksek kolesterol seviyesi veya yüksek kırmızı kan hücresi sayısı ile inme riski artar.

Hormon replasman tedavisi, sigara kullanımı (özellikle oral kontraseptif kullanımıyla birleştirildiğinde), düşük düzeyde fiziksel aktivite, günde iki içkiden fazla alkol tüketimi veya kokain veya damar içi uyuşturucu kullanımı inme riskini artırır.

Embolik inme belirtileri genellikle oldukça ani ortaya çıkar ve başlangıçtan itibaren en yoğun halini alır, trombotik inme belirtileri ise daha yavaş ortaya çıkar. Belirtiler şunlar olabilir:
- bir veya her iki gözde bulanık görme veya görme kaybı
- genellikle "hayatımın en şiddetli baş ağrısı" olarak tanımlanan şiddetli baş ağrısı
- genellikle vücudun tek tarafında görülen yüz, kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma veya paralizi
- baş dönmesi, denge kaybı veya koordinasyon kaybı, özellikle diğer belirtilerle birlikte görüldüğünde

Trombüsten kaynaklanan inmenin acil tedavisi, pıhtıyı eritmeyi amaçlamaktadır. Bu "trombolitik tedavi" şu anda en sık doku plazminojen aktivatörü (t-PA) ile uygulanmaktadır. t-PA, inme olayından sonraki üç saat içinde uygulanmalıdır. Bu nedenle, inme semptomlarıyla uyanan hastalar, başlangıç zamanı kesin olarak belirlenemediği için t-PA tedavisi için uygun değildir. t-PA tedavisinin, belirli hastalarda iyileşmeyi hızlandırdığı ve uzun vadeli sakatlığı azalttığı gösterilmiştir. t-PA tedavisi, %6,4 oranında beyin kanaması riskini beraberinde getirir ve kanama bozukluğu, çok yüksek tansiyon, bilinen anevrizma, kafa içi kanama belirtisi veya son üç ay içinde inme, kafa travması veya kafa içi ameliyat geçiren hastalar için uygun değildir.

Tromboz veya emboli ye bağlı inme geçiren ve t-PA tedavisi için uygun olmayan hastalar, heparin veya diğer kan inceltici ilaçlarla veya bazı durumlarda aspirin veya diğer pıhtılaşma önleyici ilaçlarla tedavi edilebilir.

Hemorajik inmenin acil tedavisi, intrakraniyal basıncı kontrol altına almayı amaçlar. İntravenöz üre veya mannitol artı hiperventilasyon en yaygın tedavidir. Kortikosteroidler de kullanılabilir. Antikoagülan tedaviye bağlı olanlar gibi geri dönüşümlü kanama bozuklukları olan hastalarda, mümkünse bu kanama bozuklukları giderilmelidir.

Anevrizmaya bağlı kanama için cerrahi, anevrizma kraniyal yüzeye erişim sağlayacak kadar yakınsa yapılabilir. Yeniden kanamayı önlemek için yırtılan damarlar kapatılır. Cerrahi olarak ulaşılması zor anevrizmalar için endovasküler tedavi kullanılabilir. Bu prosedürde, anevrizmaya ulaşmak için daha büyük bir arterden beyine bir kateter yönlendirilir. Anevrizmaya küçük tel bobinler yerleştirilir, bu bobinler anevrizmayı tıkar ve ana arterden kan akışını engeller.

Rehabilitasyon, fonksiyonları mümkün olduğunca geri kazanmak ve kalıcı kayıpları telafi etmek için tasarlanmış kapsamlı bir programı ifade eder. İnme geçirmiş kişilerin yaklaşık %10'u önemli bir engeli olmadan bağımsız olarak yaşayabilmektedir. Diğer %10'u ise o kadar ciddi şekilde etkilenmiştir ki, ağır engellilik nedeniyle sağlık kurumlarında kalmak zorundadır. Geri kalan %80 ise uygun tedavi, eğitim, destek ve bakım hizmetleri ile evlerine dönebilirler.

İnme, beyaz erkeklerin yaklaşık %27'si, siyah erkeklerin %52'si, beyaz kadınların %23'ü ve siyah kadınların %40'ı için ölümcüldür. Felçten kurtulanlar önemli defisitlerle kalabilirler. Acil tedavi ve kapsamlı rehabilitasyon, hem hayatta kalma hem de iyileşme oranlarını önemli ölçüde artırabilir. Bir araştırma, felç geçiren kişilere, depresyonda olmasalar bile belirli antidepresan ilaçlarla tedavi edilmesinin, daha uzun yaşam şanslarını artırabileceğini ortaya koymuştur.

1. felç, inme.
2. nabız.
3. ani, ciddi atak