sfenoid kemik cisminin iki yanında, dura mater katmanları arasında yer alan, düzensiz şekilli bir venöz sinüs

Corpus sphenoidale'nin her iki yanında yer alan sinus cavernosus'lar, önde fissura orbitalis superior'dan başlar ve arkada temporal kemik pars petrosa'sının apex'ine kadar uzanır. Yaklaşık 2 cm boyunda, 1 cm enindedir.

Sella turcica'nın her iki yanında bir çift dural venöz sinüs bulunur; sinus intercavernosus anterior ve sinus intercavernosus posterior. Bu ikisi anastomozlarla birbirine bağlanır ve sırasıyla hipofizin önünde ve arkasında bulunur. Böylece dairesel sinüs (circular venous plexus) oluşur. Kavernöz sinüs, trabeküle olması bakımından dural venöz sinüsler arasında benzersizdir. Sinüs içinde iç karotid arter ve abducent sinir bulunur. Kavernöz sinüs, benzersiz iç yapısı nedeniyle bazen plexus cavernosus olarak tanımlanır.

Sinus cavernosus lümeni, kan akış hızını ve lümen boyutunu azaltan endotelyal süngerimsi bir ağ ile çevrilidir.

Düzensiz bir şekle sahip olan sinus cavernosus, sfenoid kemikin yan tarafı ile fossa cranii media'nın medial duvarını oluşturan dura mater tabakaları arasında yer alır.

Sinus cavernosus'un medial'inde glandula pituitaria ve sinus sphenoidalis yer alır. A. carotis interna, sinüs duvarının içine doğru girinti yapar. Bazı durumlarda kıvrıntılı bir siphon caroticum, kısmen sella turcica'nın içine doğru girer ve glandula pituitaria'yı sıkıştırabilir. Bazen ise sağ ve sol a. carotis interna'lar neredeyse birbirine değecek kadar yaklaşır. Nadiren sinus sphenoidalis'in lateral duvarını oluşturan kemik lamina bulunmayabilir. Böyle durumlarda a. carotis interna zarıyla birlikte sinus sphenoidalis'in içine doğru girer. Dış duvarının inferoposterior kısmında Meckel çıkmazı bulunurken, lateral'inde ise uncus yer alır.

Sağ ve sol sinus cavernosus; sinus petrosus superior ile sinus transversus’a, sinus petrosus inferior ile v. jugularis interna’ya direne olur.

Çevresindeki sempatik sinir pleksusu ile birlikte a. carotis interna ve n. abducens CN-VI, sinus cavernosus’un içerisinden geçer. N. oculomotorius CN-III, n. trochlearis CN-IV, n. ophtalmicus CN-V₁ ve n. maxillaris CN-V₂ ise sinus cavernosus’un lateral duvarında seyreder.

mneumonic:

Sinus cavernosus'un içinden III, IV, V₁, V₂, VI kranyal sinirler geçer.
Sinus cavernosus'un içinden 3 , 4 , 5 , 6 geçer.

Sinus cavernosus'a; v. ophtalmica superior, v. ophtalmica inferior, v. centralis retinae, v. inferioris cerebri, v. media superficialis cerebri ve sinus sphenoparietalis direne olur.

Her iki sinus cavernosus, diaphragma sellae'nın içerisinde yer alan sinus intercavernosus anterior ve sinus intercavernosus posterior aracılığıyla birbiriyle bağlantılıdır. Bunlara sirküler sinüsler de denir. Sinus intercavernosus anterior, sinus intercavernosus posterior'dan daha büyüktür ve varyasyonel olarak bir tanesi ya da her ikisi birden bulunmayabilir.

Sinus cavernosus'un foramen ovale'den geçen bir v. emissaria aracılığıyla plexus pterygoideus, sinus petrosus inferior ve a. carotis interna'ya eşlik eden küçük venler aracılığıyla v. jugularis interna, sinus petrosus superior aracılığıyla sinus transversus ve v. ophtalmica superior aracılığıyla v. facialis ile bağlantısı vardır. Bu venöz yapılarda valvula'ların olmaması, basınç değişikliği sonucunda drenajın sinus cavernosus'a doğru olmasına yol açabilir.