sistolik arteryel kan basıncında, inspiryum ile 10 milimetre civadan fazla düşmenin tespit edilmesi

Pulsus paradoksus, solunumla birlikte nabız hacmindeki normal değişimin tersine dönmesi, nabızın inspirasyonla zayıflaması ve ekspirasyonla güçlenmesidir.

Kalp tamponadının karakteristik özelliği olup, konstriktif perikarditte nadir görülür. Bu değişiklikler, doğrudan veya elektrokardiyogramla ölçülen kalp hızındaki değişikliklerden bağımsız olduğu için bu isimle anılır.

Normal şartlarda, inspirasyon esnasında intratorasik basıncın azalması, kalbin sağ tarafına olan kan akışını artırır. Bu da sağ ventrikül duvarlarına iletilen basıncın yükselmesine yol açar. İnspirasyon sırasında akciğerlerde daha fazla kan kaldığı için, sistolik kan basıncında küçük bir düşüş olması beklenir. Ancak kardiyak tamponad durumunda, inspirasyon sırasında sağ ventriküle yönelen kan akışı ve basınç artışı, sağ ventrikül duvarına iletilemez. Bunun yerine ventriküler septuma aktarılır. Bu durum sol ventrikül dolumunda bir azalmaya yol açar. Bu da atım hacminin düşmesine ve sistolik kan basıncının çok daha düşük olmasına neden olur.

Pulsus paradoksusu tespit etmek için yalnızca bir stetoskop ve bir tansiyon aleti yeterlidir.

Pulsus Paradoksus nedenleri:
- Kardiyak tamponad,
- KOAH,
- Akut astım atağı,
- Masif pulmoner emboli,
- Sağ ventriküler akut MI,
- Kalp yetersizliği,
- Tansiyon pnömotoraks,
- Gebelik,
- Obezite,
- nadiren Konstriktif perikardit.

Pulsus paradoksus, kardiyovasküler bozulmayı öngörmede %98 duyarlılık ve %83 özgüllük oranına sahip, değerli bir klinik araç olabilir.

Kardiyak tamponadın yanı sıra, konstriktif perikarditi olan bazı hastalarda, astım ve KOAH alevlenmeleri sırasında ve daha seyrek olarak diğer klinik durumlarda da görülebilir.

Önemli bir nokta olarak; aort yetmezliği veya atriyal septal defekt gibi bazı durumlarda, hasta kardiyak tamponad yaşıyor olsa bile pulsus paradoksus saptanmayabilir.

Yüksek juguler venöz basınç, taşikardi ve nefes darlığı gibi diğer bulgularla birlikte değerlendirildiğinde pulsus paradoksus, kardiyak tamponad şüphesi olan bir hastanın incelenmesinde oldukça yararlı bir araç olabilir.

Pulsus alternans ile karıştırılmamalıdır.