genellikle koroner arteri tıkayan bir kan pıhtısı nedeniyle akciğerlerdeki bir kan damarının tıkanması

Akciğer embolisi, ölümcül olabilen oldukça yaygın bir durumdur. Amerikan Kalp Derneği’ne göre, her yıl tahminen 600.000 Amerikalı akciğer embolisi geçiriyor; 60.000 kişi ise bu hastalıktan hayatını kaybediyor. Her yıl 25.000 kadar Amerikalı, hastanede yatan hastalarda nispeten sık görülen bir komplikasyon olan akciğer embolisi nedeniyle hastaneye yatırılıyor. Uyarıcı belirtiler olmasa bile, akciğer embolisi ani ölüme neden olabilir. Tedavi her zaman başarılı sonuçlanmaz.

Pulmoner embolinin teşhisi zordur. Pulmoner emboli nedeniyle hayatını kaybeden hastaların %10’undan azına bu hastalık teşhisi konulmuştur. Bu durum, genellikle büyük bir damardan kopan ve akciğerlere ulaşan bir kan pıhtısı nedeniyle embolilerin bir pulmoner arteri tıkamasıyla ortaya çıkar. Pulmoner emboli vakalarının %90'ından fazlası, derin ven trombozu (bacak veya pelvik venlerden kaynaklanan kan pıhtıları) komplikasyonudur. Emboli ayrıca yağ, hava veya tümör dokusundan da oluşabilir. Emboli ana pulmoner arteri tıkadığında, pulmoner emboli hızla ölümcül hale gelebilir.

Pulmoner emboli, kan dolaşımı yoluyla akciğerlere ulaşan ve bir pulmoner arteri tıkayan emboliler tarafından ortaya çıkar. Bu durum meydana geldiğinde, kan dolaşımı ve kanın oksijenlenmesi bozulur. Emboli genellikle çok sayıda kan pıhtısından oluşur, ancak bazen hava, yağ veya tümör dokusundan da oluşabilir.

Risk faktörleri arasında şunlar yer alır: uzun süreli yatak istirahati, ameliyat, doğum, kalp krizi, inme, konjestif kalp yetmezliği, kanser, obezite, kalça veya bacak kırığı, oral kontraseptifler, orak hücreli anemi, konjenital pıhtılaşma bozuklukları, göğüs travması, belirli konjenital kalp kusurları ve ileri yaş.

Belirtiler ve Bulgular

Akciğer embolisinin yaygın belirtileri şunlardır:

• Göğüs ağrısıyla birlikte görülen zor nefes alma (dispne).
  
• Hızlı nabız.
  
• Kanlı balgam çıkaran öksürük.
  
• Hafif ateş.
  
• Akciğerlerde sıvı birikmesi.

Daha nadir görülen belirtiler şunlardır:

• öksürükle çok fazla kan tükürme
  
• hareketle oluşan ağrı
  
• bacak şişmesi
  
• ciltte morarma
  
• bayılma
  
• boyun damarlarında şişme

Bazı durumlarda hiçbir belirti görülmez (asemptomatiktir).

Tanı

Pulmoner emboli; hastanın tıbbi öyküsü, fizik muayene ve akciğer grafisi, akciğer BT taraması, pulmoner anjiyografi, EKG, arteryel kan gazı ölçümleri ile bacak damar ultrasonografisi veya venografi gibi tanısal testler yoluyla teşhis edilebilir.

Akciğer grafisi normal çıkabileceği gibi, sıvı bulgusu veya başka bulgular gösterebilir ve diğer hastalıkları ekarte edebilir.

Akciğer BT taraması, tıkanmış arterlerin ötesindeki bölgelerde kan akışının yetersiz olduğunu gösterir. Hasta az miktarda radyofarmasötik madde solur ve gama kamerası ile akciğerlere giden hava akışının görüntüleri alınır. Ardından kol damarına farklı bir radyofarmasötik madde enjekte edilir ve akciğer kan akışı taranır. Normal bir sonuç, pulmoner emboliyi büyük ölçüde dışlar. Akciğer BT taraması bir hastanede yapılabilir ve yaklaşık 45 dakika sürer.

Pulmoner anjiyografi; pulmoner emboli tanısı için en güvenilir testtir. Ancak, bazı riskler taşıması, pahalı ve invaziv olması ve birçok hastanede kolayca ulaşılamaması nedeniyle sıklıkla kullanılmamaktadır. Pulmoner anjiyografi, pulmoner arterleri görüntülemek amacıyla farmasötik bir kontrast madde enjeksiyonunu içeren bir radyografik testtir. Bir sinema kamerası, hastanın akciğerlerinden geçen kan akışını kaydeder. Pulmoner anjiyografi genellikle bir hastanenin radyoloji bölümünde yapılır ve 30 dakika ile bir saat arasında sürer.

EKG (elektrokardiyogram), kalbin elektriksel aktivitesini gösterir ve pulmoner emboli ile kalp krizini birbirinden ayırt etmeye yardımcı olur. İletken jel ile kaplanmış elektrotlar hastanın göğsüne, kollarına ve bacaklarına yerleştirilir. Kalbin aktivitesinden kaynaklanan sinyaller kağıda kaydedilir. Test yaklaşık 10 dakika sürer ve bir doktor muayenehanesinde veya hastane laboratuvarında yapılabilir.

Arteriyel kan gazı ölçümleri faydalı olabilir, ancak akciğer embolisi için nadiren tanı koyucu niteliktedir. Kan, genellikle bilekteki bir arterden alınır ve oksijen, karbondioksit ve asit seviyeleri açısından analiz edilir.

Venografi, pulmoner embolinin en olası kaynağı olan derin ven trombozunu tespit etmek için kullanılır. Bu yöntem oldukça doğrudur; ancak ağrılı olması, pahalı olması, hastayı oldukça yüksek dozda radyasyona maruz bırakması ve komplikasyonlara yol açabilmesi nedeniyle sıklıkla kullanılmamaktadır. Venografi, kan pıhtılarının yerini, yayılımını ve tutunma derecesini belirler ve bacaklardaki derin damarların durumunun değerlendirilmesini sağlar. Bir kateter aracılığıyla ayağın bir damarına kontrast madde enjekte edilir. Hekim, bir dizi röntgen çekilirken floroskop yardımıyla maddenin damar içindeki hareketini gözlemler. Venografi 30-45 dakika sürer ve bir muayenehanede, laboratuvarda veya hastanede yapılabilir.

Radyonüklid venografi, yani radyoaktif bir izotopun enjekte edildiği yöntem, özellikle hastanın kontrast maddelere karşı reaksiyon göstermiş olması durumunda zaman zaman kullanılır. En sık yapılan tetkikler ise bacak damarlarının ultrason ve Doppler incelemeleridir.

Tedavi

Pulmoner emboli hastaları hastaneye yatırılır ve genellikle pıhtı çözücü ve pıhtı önleyici ilaçlarla tedavi edilir. Normal oksijen konsantrasyonlarını korumak için sıklıkla oksijen tedavisi gerekir. Antikoagülan ilaçları kullanamayan kişilerde ve bazı diğer durumlarda, kalbe ve akciğerlere dönen kanı filtreleyen bir cihazın yerleştirilmesi için cerrahi müdahale gerekebilir. Tedavinin amacı, tıkanıklığın giderilmesi süresince (bu süreç 10-14 gün sürer) hastanın kardiyovasküler ve solunum fonksiyonlarını korumak ve başka emboli oluşumunu önlemektir.

Kan pıhtılarını eritmeye yönelik trombolitik tedavi, çok şiddetli pulmoner emboli için uygulanan agresif bir tedavi yöntemidir. Streptokinaz, ürokinaz ve rekombinant doku plazminojen aktivatörü (rtPA) trombolitik ajanlardır. Heparin, kan pıhtılarının oluşumunu önlemek için tercih edilen enjeksiyonluk antikoagülan (pıhtı önleyici) ilaçtır. Bir oral antikoagülan olan warfarin, hasta taburcu olduğunda ve artık heparine ihtiyaç duymadığında genellikle tedaviye devam edilir.

Pulmoner emboli hastalarının yaklaşık %10’u, hastalığın başlangıcından sonraki ilk saat içinde ani bir şekilde hayatını kaybeder. Diğer tüm hastaların prognozu genellikle iyidir; doğru şekilde teşhis edilip tedavi edilen hastaların yalnızca %3’ü hayatını kaybeder. Teşhis konulmamış pulmoner emboli vakalarında ise hastaların yaklaşık %30’u hayatını kaybeder.

Videolar