Platipne, hastanın oturmak veya ayağa kalkmakla dispne hissetmesi, sırtüstü yatmakla rahatlaması demektir. Bu özelliği ile platipne, kalp hastalıklarında sık rastlanan bir semptom olan ortopnenin tersidir.Ortopnede yatarken dispne olur; platipnede ayaktayken dispne olur. ADMiN
Klinik pratikte genellikle kandaki oksijen seviyesinin düşmesiyle (ortodeoksi) birlikte seyreder ve bu tabloya Platipne-Ortodeoksi Sendromu adı verilir. ADMiN
Platipnenin temel oluşum mekanizması, yer çekiminin etkisiyle pozisyona bağlı olarak gelişen sağ-sol şantı (oksijenlenmemiş kirli kanın temiz kana karışması) ve buna bağlı ortaya çıkan hipoksemidir. Oksijensiz kalan kan arteriyel dolaşıma karıştığında dokulara yeterli oksijen gidemez ve beyindeki solunum merkezi uyarılarak nefes darlığı (dispne) hissi tetiklenir. ADMiN
Bu mekanizma anatomik ve fizyolojik kökenlerine göre iki ana grupta incelenir:İntrakardiyak Şant Mekanizmasıİntrapulmoner Şant Mekanizması ADMiN
İntrakardiyak Şant MekanizmasıEn sık görülen mekanizmadır (olguların %80'inden fazlası). Kalpte kulakçıklar arasında anatomik bir geçiş (örneğin PFO, ASD) bulunur. Normal şartlarda yatar pozisyonda bu delikten kan geçişi minimaldir veya soldan sağadır. Ancak hasta ayağa kalktığında şu mekanizmalar devreye girer:Anatomik Eksende Değişme: Yaşlanma, aort elongasyonu (uzaması/genişlemesi) veya spinal deformiteler (kifoz gibi) nedeniyle hasta dik konuma geldiğinde kalbin anatomik duruşu değişir. İnferior vena kavadan gelen kan akımı, doğrudan interatrial septumdaki deliğe (PFO/ASD) doğru yönlenir.Basınç Gradyanının Değişmesi: Dik pozisyonda sağ atriuma binen yük veya dışsal bası nedeniyle, sağ atrium basıncı sol atriumu geçebilir ya da normal basınçta bile kan akış yönünün deliğe doğru sapması nedeniyle sağdan sola şant başlar. Temiz kana kirli kan karışmasıyla ani hipoksi ve platipne oluşur. ADMiN
İntrapulmoner Şant MekanizmasıKalpte herhangi bir delik olmaksızın, akciğer damarlarındaki anormalliklerden kaynaklanır.Hepatopulmoner Sendrom: İleri evre karaciğer hastalıklarında (siroz), karaciğerin bazı damar genişletici maddeleri metabolize edememesi sonucu özellikle akciğer bazallerinde (alt kısımlarında) kılcal damarlar aşırı genişler (pulmoner vasküler dilatasyon).Yer Çekimi Etkisi: Hasta ayağa kalktığında, yer çekiminin etkisiyle kan akciğerin alt kısımlarına (bazallere) hücum eder. Genişlemiş damarlardan hızla geçen kan, alveollerdeki oksijenle temas edemeden (ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğu ve şant etkisiyle) doğrudan temiz kan dolaşımına karışır.Pulmoner Arteriovenöz Malformasyonlar: Akciğerdeki atardamar ve toplardamarlar arasında doğrudan bağlantılar olduğunda, dik pozisyonda alt bölgelerdeki kan akımının artması şantı belirginleştirir. ADMiN
Diğer Mekanik NedenlerSol Atriyal Miksoma / Saplı Trombüsler: Kalbin sol atriumunda yer alan saplı tümörler (miksoma) veya pıhtılar, hasta ayağa kalktığında yer çekimiyle aşağı sarkarak mitral kapak ağzını tıkar. Bu ani tıkanma, dik pozisyonda ağır nefes darlığına yol açarken, hasta yatınca kitle geri çekilir ve kapak açılır. ADMiN
Tanı sürecindeki en büyük zorluk, hastanın yatar pozisyonda şikayetinin olmamasıdır. Bu nedenle incelemelerin hem yatar hem de dik pozisyonda yapılması kritiktir.Altta yatan nedenin teşhisi için şu tetkikler istenebilir: pozisyonel oksijen takibi (pulse oksimetre), kontrastlı ekokardiyografi (kabarcık testi, bubble echo), transözofageal ekokardiyografi (TEE), akciğer tomografisi ve ventilasyon-perfüzyon sintigrafisi, abdominal ultrason, karaciğer fonksiyon testleri. ADMiN
Platipne tek başına bir hastalık değil, bir belirtidir. Tedavi doğrudan neden olan hastalığa yöneliktir. Altta yatan anatomik kusur düzeltildiğinde hastanın nefes darlığı genellikle tamamen ortadan kalkar. ADMiN
