boyundaki farinks ile karındaki mideyi birbirine bağlayan, ortalama uzunluğu 25-30 cm olan, musküler bir boru

Türkiye'de özefagus veya özofagus; İngiltere'de oesophagus; ABD'de ise esophagus olarak yazılır.

Özefagus, farinks (yutak, C6) ile mideyi (kardia, T11) birbirine bağlayan müsküler (düz kas) bir borudur. Ortalama uzunluğu 25-30 cm dir. Endoskopla ölçüldüğünde, kesici dişlerden kardioözefageal bileşkeye kadar olan uzunluk erkeklerde ortalama 40 cm, kadınlarda ise 37 cm dir.

Özefagus, vertebra korpuslarının önünde, trakea ve kalbin arkasındadır. Genel olarak orta hatta ilerler, ancak iki yerde sola deviyedir. Arkus aortanın arkasından geçerken ve özefageal hiatustan geçerken sola ve öne deviye olur.

Özefagus 3 bölümde incelenir:
Servikal Özefagus: 6. servikal vertebra (C6) ile 1-2. torakal vertebralar (T1-T2) arasındaki kısım olup yaklaşık 5 cm uzunluğundadır.
Torasik Özefagus (Mediastinal, Torakal): 1-2. torakal vertebralardan (T1-T2) başlar ve diyafragmada özefageal hiatusa kadar uzanır ve 20 cm uzunluğundadır.
Abdominal Özefagus: Özefageal hiatustan midenin kardiasına uzanan 2-5 cm lik kısımdır.

Özefagusun anatomik darlıkları:
Krikofaringeal Darlık (Faringoözofageal Darlık)(1.5 cm): Krikoid kıkırdağın arkasında, krikofaringeal kas hizasındaki kısımdır. Özefagusun en dar yeridir.
Bronkoaortik Darlık (1.6 cm): Arcus aorta ve sol ana bronşun özefagusu çaprazladığı yerdir. Aortik darlık, bronşial darlık şeklinde iki darlık olarak bahsedilebilir.
Diyafragmatik Darlık (1.6-1.9 cm): Diyafragmada özefageal hiatustan geçtiği yerdir.

Yutulan yabancı cisimler bu darlıklarda takılır, korozif maddeler bu darlıklarda daha fazla yanığa neden olur, endoskopide bu bölgelerden geçiş zorluğu olur.

Özefagusun katmanları:
Mukoza Tabakası: Özefagus'un en içteki tabakasıdır. Orofarinks mukozasının devamı şeklinde, kalın, nonkeratinize, çok katlı skuamöz epiteldir.
Submukoza Tabakası: Gevşek bağ dokusudur. Özefagusun en sağlam tabakasıdır.
Kas Tabakası: İçte sirküler, dışta longitudinal kas tabakası bulunur. Üst 1/4lük kısım çizgili kastır (istemli çalışan). İkinci 1/4lük kısım çizgili ve düz kas liflerinden (istemsiz çalışan) oluşur. Kalan alttaki 1/2lik bölüm tamamen düz kaslardan oluşur.
Adventisya Tabakası: Servikal ve mediastinal özefagusta seroza bulunmaz. Bunun yerine gevşek ve zayıf bir bağ dokusu bulunur.

Özefagus motilite bozuklukları, alt 1/3lük kısımdaki düz kasları tutar. Bir özefageal miyotomi yapılacaksa, insizyonun bu kısım boyunca yapılması yeterlidir.

Mideile yemek borusu arasındaki bağlantı, kardiyak sfinkter adı verilen kaslı bir halka ile kapatılmıştır. Gıdaların geçişine izin veren, ama reflüyü önleyen bir sfinkter mekanizmasıdır. Gerçek bir sfinkter değildir. Asıl reflüyü önleyen etmenler; His açısı (özefagusun mideye girdiği açı), diyaframın kıskaç gibi davranması, gevşek özefagus mukozasının tıkaç etkisi (mucosal rosette), frenoözefageal membran ve oblik mide kaslarıdır.

Özefagus'un abdominal komşulukları:
Önde: Karaciğerin sol lobu, sol truncus vagalis.
Arkada: sağ ya da her iki diyafram crus u, inferior frenik arter, aort.
Sağda: Karaciğerin kaudat lobu.
Solda: Midenin fundusu.

Özefagusun kanlanması, venöz ve lenfatik drenajı
Servikal kısım inferior tiroid arterden, torakal kısım bronşiyal arterler, aorta ve sağ interkostal arterlerden, abdominal kısım ise sol gastrik arter ve frenik arterden beslenir.
Venöz drenaj, vena azygos ve vena hemiazygos'a katılan ince dallar, karında vena gastrica sinistra'ya katılan özefageal dallar ile olur.
Lenfatik drenajı özellikle longitudinal planda gerçekleşir.

Özefagusun İnnervasyonu:
Farinks ve özefagusun parasempatik innervasyonu nervus vagustan çıkan efferent liflerle olur. Bu lifler de myenterik pleksus ve submukozal pleksuslarla sinaps yapar.

Özefagusun duyusal innervasyonu nervus vaguslar, truncus sympathicus ve splanknik sinirlere giden afferent liflerle sağlanır.

Fizyolojik reflekslerle ilgili bilgileri nervus vagusa giden lifler taşır.

Ağrı duyusu ise truncus sympathicus ve splanknik sinirlere giden afferent lifle taşır.

Sağ ve sol nervus vagus, sağ ve sol ana bronşun arkasından geçtikten sonra, özefagusa iyice yaklaşır. Bazı lifler ayrılarak, özefagus çevresinde bir sinir ağı oluştururlar (plexus oesophageus). Burada sağ vagus ve sol vagusun lifleri birbirine karışır. Diyaframın hemen üzerinde, özefageal pleksusun lifleri tekrar sağ ve sol vagusa katılarak iki ana trunkus oluşur (truncus vagalis anterior, truncus vagalis posterior).