Hücre duvarı kısmen ya da tamamen uzaklaştırılmış bakteri hücresi.

Hücre duvarı bakteriyi kendi iç ozmotik basıncına karşı korur. Hücre duvarı ortadan kaldırılırsa içerdeki osmotik basınç hücre zarının parçalanmasına neden olur. Ancak bakteri hipertonik bir ortama konulduktan sonra hücre duvarı kaldırılırsa iç ve dış basınçlar birbirini dengeleyeceği için bakteri hücresi ölmez ve bakteri yuvarlak bir şekil alır. Buna L formu denir.

Hücre duvarı kısmen uzaklaştırılmış olanlara sferoplast denir.
Hücre duvarı tamamen uzaklaştırılmış olanlara protoplast denir.

Gram negatif bakterinin duvarsız şekline sferoplast denir.
Gram pozitif bakterinin duvarsız şekline protoplast denir.

Protoplast ve sferoplastlar, oluştukları bakterinin şekli -ister kok, ister basil olsun- daima kok şeklinde bulunurlar.

Sferoplastlarda, protoplastlardan farklı olarak hücre duvarı artıkları bulunur. Bunların bölünme özelliği taşıyanlarına L formu denir. L formu hastalık oluşturabilir. Yeniden duvar kazanması da mümkündür.

Spontan olarak veya antibiyotiklerin etkisiyle oluşan L form bakteriler çeşitli bölgelerde gizlenerek latent kalırlar ve kronik enfeksiyonlar meydana getirebilirler.