paramiksovirüs ailesine ait bir morbillivirus olan measles virus tarafından oluşturulan, çocukluk çağının döküntülü hastalıklarından olan bulaşıcı hastalık

Sonbaharda kızamık artar. Kış aylarında, bilhassa Mart ve soğuk geçen Nisan aylarında en üst seviyeye çıkar. Salgınlar yapar. Yaz aylarında pek görülmez.

Hastalığın mikrobu, hastaların öksürük, aksırık, atılan tükrük taneleri üzerinde birkaç saat havada serbest kalır. Teneffüs yoluyla alınarak vücuda yerleşir. Hastalığın kuluçka süresi 9-10 gün kadardır.

Kızamık, önce nezle veya grip gibi başlar. Ateş ve kuru bir öksürük yapar. Burun akıntısı, gözlerde kızarıklık, ışığa bakamama gibi belirtilerden yakınan kişilerin çoğunda döküntüler görülmeden 2 gün önce ağız içinde alt azı dişler hizasında etrafı pembe-kırmızı bir halka ile çevrili, Koplik lekeleri adı verilen mavi-beyaz renkli 1 mm'lik lekeler oluşur. Bu lekeler bazen ağız içinde başka bölgelere de yayılabilir.

Kızamığın bu ön belirtilerinden 2,3 gün sonra yüz ve saç çizgisinde döküntüler oluşur. Döküntülerden sonra ağız içi lekeleri azalır. Döküntüler, kol-bacaklara ve gövdeye yayılır. Yüz ve boyundaki döküntüler birleşebilir. Deri ödemli bir hal alır ve yüz şişer. Döküntüler bazen avuç içi ve ayak tabanında da görülebilir. 3'üncü günden sonra döküntüler esmerleşir ve kaybolur. Deri artık pullanmaya başlar. Döküntüler çıkarken ateş en yüksek seviyeye çıkar. Bununla birlikte iştahsızlık, kırıklık, lenf bezlerinde şişmeler görülebilir.

Döküntülerin 3'üncü gününden sonra ateş hala düşmüyorsa; komplikasyon oluşabilir. Nadiren de olsa ani ateşle ve ara nöbetiyle gelen, kanamalı döküntülerle seyreden ağır kara kızamık; yani hemorajik kızamık genellikle ölümlere neden olur.

Komplikasyonlar virüsün neden olduğu iltihabi durumun yayılması ya da kızamıklı dokulara bakterilerin yerleşmesiyle olur. Daha çok otitis media ve pnömoni görülür. Bazen apandisite de neden olabilir. Sinir sistemini etkileyerek nadiren ensefalit veya Guillain Barre Sendromu da yapabilir.

Kızamık geçirdikten yıllar sonra 7-8'li yaşlarda çok korkulan Subakut Sklerozan Panensefalit (SSPE) komplikasyonu görülebilir. Davranış bozukluğu ile başlayan ve yavaşça ilerleyen SSPE, geç dönemde istemsiz kasılmalara neden olur ve genellikle 2 yıl içinde ölümle sonuçlanır.

Kızamık komplikasyonları gelişmemişse tedavide; yatak istirahati, sulu yumuşak gıdalar önerilir. Kızamık, viral bir enfeksiyon olduğu için (sekonder bakteriyel enfeksiyonlar olmadığı sürece), antibiyotik önerilmez. Göz kapakları ılık su ile temizlenebilir, yüksek ateş durumunda ateş düşürücü ilaçlar alınabilir.

Ağır kızamık vakalarındaysa, ölüm düşünülerek tedaviye yüksek doz A vitamini eklenir. Dünya Sağlık Örgütü gelişmekte olan ülkelerde kızamık geçiren her çocuğa A vitamini verilmesini önerir.

Ülkemizde kızamık aşısı, 9'uncu ayda uygulanır. 12nci ayda MMR aşısı yapılır. Okul öncesi çağda (4-6 yaşlarında) ise bir doz daha MMR aşısı uygulanır.