kültürel beklentilerden belirgin şekilde sapan, çok çeşitli durumlara yayılan ve ya öznel sıkıntıya yol açan ya da sosyal, mesleki veya diğer işlevlerde önemli bir bozulmaya neden olan, kalıcı, esnek olmayan ve uyumsuz kişilik özellikleriyle karakterize edilen bir grup ruhsal bozukluk

DSM-IV’e göre, bu işlev bozukluğu örüntülerinin kişinin kültüründe norm dışı veya sapkın olarak değerlendirilmesi ve önemli ölçüde duygusal acı ile ilişkilerde ve mesleki performansta zorluklara yol açması gerekir. Ayrıca hasta genellikle bu bozukluğu kendi benlik imajıyla uyumlu (egosintonik) olarak görür ve sosyal, eğitimsel veya işle ilgili sorunları için başkalarını suçlayabilir.

Genel olarak, bu bozuklukların hem teşhisi hem de tedavisi zordur.

Kişilik bozukluğu tanısının konulabilmesi için, hastanın sorunlu davranışlarının aşağıdaki alanlardan en az ikisinde görülmesi gerekir:

• kendini ve başkalarını algılama ve yorumlama
  
• duyguların yoğunluğu ve süresi ile durumlara uygunluğu
  
• başkalarıyla ilişkiler
  
• dürtüleri kontrol etme becerisi

Kişilik bozuklukları, ergenliğin sonlarında veya yetişkinliğin başlarında ortaya çıkar. Doktorlar, çocukların kişiliklerinin henüz oluşum aşamasında olduğu ve ergenliğin sonlarına doğru önemli ölçüde değişebileceği gerekçesiyle, çocuklara nadiren kişilik bozukluğu tanısı koyarlar. Ancak geriye dönüp bakıldığında, kişilik bozukluğu olan birçok kişinin çocukluk döneminde bu sorunların belirtilerini gösterdiği söylenebilir.

Nüfusun ne kadarının kişilik bozukluklarına sahip olduğuna dair kesin tahminlerde bulunmak zordur. ABDdeki genel nüfusun yaklaşık %15'inin kişilik bozukluğuna sahip olduğu tahmin edilmektedir; bu oran, yoksul veya sorunlu mahallelerde daha yüksektir. Psikiyatrik tedavi gören hastalar arasında kişilik bozukluğu oranı %30 ile %50 arasındadır.

DSM-IV kişilik bozukluklarını semptom benzerliklerine göre üç kümeye ayırır:

• A Kümesi: Hastalar başkalarına tuhaf veya eksantrik görünür.
  • Paranoid KB
  • Şizoid KB
  • Şizotipal KB
  
  
• B Kümesi: Hastalar başkalarına aşırı duygusal, dengesiz veya kendini abartan kişiler olarak görünür.
  • Antisosyal KB,
  • Borderline KB,
  • Histriyonik KB,
  • Narsistik KB.
  
  
• C kümesi: Hastalar başkalarına gergin ve endişeli görünür.
  • Çekingen KB,
  • Bağımlı KB,
  • Obsesif-Kompulsif KB

DSM-IV kümeleme sistemi, tüm hastaların üç kümeden birine tam olarak sığdırılabileceği anlamına gelmez. Hastaların birden fazla kişilik bozukluğunun belirtilerini göstermesi veya farklı kümelerden belirtiler göstermesi mümkündür.

Bazı psikiyatristler, DSM-IV sınıflandırmasının yetersiz olduğunu ve üç ek kategoriyi içerecek şekilde genişletilmesi gerektiğini savunmaktadır:

1. Pasif-agresif KB,
2. Siklotimik KB,
3. Depresif KB.

Kişilik bozukluklarının, bir bakıma çocuğun mizacı ve karakteri ile aile ortamı arasındaki uyumsuzluktan kaynaklandığı düşünülmektedir. Mizaç, bir kişinin doğuştan gelen veya biyolojik olarak şekillenen temel eğilimi olarak tanımlanabilir. İnsan bebekleri, ışığa veya gürültüye karşı duyarlılıkları, fiziksel aktivite düzeyleri, programlara uyum sağlama yetenekleri ve benzeri özellikler açısından farklılık gösterir. Utangaçlık veya yenilik arayışı gibi özellikler bile, en azından kısmen beynin biyolojisi ve kişinin miras aldığı genler tarafından belirlenebilir.

Kişilik (karakter), bireyin zaman içinde edindiği veya öğrendiği tutum ve davranış kalıplarının bütünüdür. Bu kavram, çalışma ve ders çalışma alışkanlıkları, ahlaki inançlar, düzenlilik veya temizlik ve başkalarına karşı duyarlılık gibi kişisel nitelikleri içerir.

Çocuklar, kendi ailelerine uyum sağlamayı öğrenmek zorunda oldukları için, sorunlu veya stresli ailelerde psikolojik olarak ayakta kalmaya çalışırken kişilik bozuklukları geliştirebilirler.

Örneğin, sinirli veya gergin ebeveynler, çok aktif bir bebekten memnun olmayabilir ve her fırsatta onu dizginlemeye çalışabilir. Çocuk, sürekli hayal kırıklığı ve ebeveynlerinin onaylamamasıyla başa çıkmanın bir sonucu olarak çekingen kişilik bozukluğu geliştirebilir.

Başka bir örnek olarak, çocuk istismarının borderline kişilik bozukluğunun oluşmasında rol oynadığına inanılmaktadır. Bazı terapistlerin kişilik bozukluğu yerine gelişimsel hasar terimini kullanmalarının bir nedeni, kişinin sorunlarının varsayılan kaynağını dikkate almasıdır.

Kişilik bozukluğu olan bazı hastalar, görünüşte istikrarlı ve sağlıklı ailelerden gelmektedir. Bu hastaların normal aile stresi düzeylerine biyolojik olarak aşırı duyarlı oldukları öne sürülmüştür. Beyindeki dopamin adlı kimyasal maddenin (nörotransmitter) düzeyleri, kişinin yenilik arayışını etkileyebilir; serotonin düzeyleri ise saldırganlığı etkileyebilir.

Kişilik bozuklukları için en etkili önleme stratejisi, risk altındaki çocukların erken teşhis edilmesi ve tedavidir. Yüksek risk grubu, istismara uğramış çocuklar, sorunlu ailelerden gelen çocuklar, yakın akrabalarında kişilik bozukluğu teşhisi konmuş çocuklar, madde bağımlılarının çocukları ve tarikatlar ya da aşırı uç siyasi gruplar içinde büyüyen çocukları kapsamaktadır.