tahriş, yaralanma, mikroorganizmalar veya toksinlere karşı vücudun göstermiş olduğu, şişlik, sıcaklık atışı, kızarıklık, ağrı ile karakterize iltihaplı reaksiyon

Doku yaralanması veya tahribatı sonucu ortaya çıkan, hem zararlı etkeni hem de yaralı dokuyu yok etmeye, seyreltmeye veya izole etmeye yarayan lokalize bir koruyucu yanıttır.

İnflamatuar yanıt, mekanik travma, aşırı güneş ışığına maruz kalma, röntgen ışınları ve radyoaktif maddeler, aşındırıcı kimyasallar, aşırı sıcak ve soğuk gibi fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenler ya da bakteriler, virüsler ve diğer patojenik mikroorganizmalar gibi enfeksiyöz etkenler tarafından tetiklenebilir. Bu enfeksiyöz etkenler iltihaplanmaya yol açabilse de, enfeksiyon ile iltihaplanma eşanlamlı değildir.

İnflamasyonun klasik belirtileri; ısı, kızarıklık, şişlik, ağrı ve fonksiyon kaybıdır. Bunlar, enflamasyon süreci sırasında meydana gelen fizyolojik değişikliklerin belirtileridir. Bu sürecin üç ana bileşeni şunlardır:

1. kan damarlarının çapındaki değişiklikler ve damarlardan geçen kan akış hızındaki değişiklikler (hemodinamik değişiklikler);
2. kılcal damar geçirgenliğindeki artış;
3. lökosit eksudasyonu.

Hemodinamik değişiklikler, yaralanmanın hemen ardından başlar ve yaralanmanın ciddiyetine bağlı olarak farklı hızlarda ilerler. Bu değişiklikler, bölgedeki arteriyollerin genişlemesi ve yeni kılcal damarların ile venüler yatakların açılmasıyla başlar. Bu durum kan akışının hızlanmasına neden olur ve ısı ve kızarıklık belirtilerinin ortaya çıkmasına yol açar. Bunu, mikrosirkülasyonun geçirgenliğinin artması izler; bu da protein açısından zengin sıvının küçük kan damarlarından dışarı sızarak ekstravasküler sıvı bölmesine geçmesine ve iltihaplı ödemin ortaya çıkmasına neden olur.

Lökosit eksudasyonu şu sırayla gerçekleşir. İlk olarak, lökositler küçük kan damarlarının endotel tabakasına doğru hareket eder (marginasyon) ve endotel üzerinde sıkı bir dizilim halinde sıralanır (pavementing). Sonunda, bu lökositler endotel boşluklarından geçerek ekstravasküler boşluğa kaçarlar (emigrasyon). Kan damarlarının dışına çıktıklarında serbestçe hareket edebilirler ve kemotaksi yoluyla yaralanma bölgesine çekilirler. Enflamasyon bölgesinde biriken nötrofiller ve makrofajlar, fagositoz yoluyla yabancı partikülleri nötralize ederler.

Enflamatuar sürecin kimyasal aracıları, plazmadan ve hasar görmemiş doku hücrelerinden, muhtemelen de hasarlı dokudan kaynaklanan çeşitli maddeleri içerir.
Başlıca aracı maddeler şunlardır:
(1) histamin ve serotonin gibi vazoaktif aminler;
(2) birbiriyle ilişkili üç sistemi içeren plazma endopeptidazları: bradikinin üreten kinin sistemi, antijen-antikor kompleksleriyle etkileşime giren ve immünolojik hasar ile iltihaplanmaya aracılık eden proteinler üreten kompleman sistemi ve lökositler için vasküler geçirgenliği ve kemotaktik aktiviteyi artıran pıhtılaşma sistemi;
(3) inflamatuar sürecin çeşitli yönlerini yeniden üretebilen prostaglandinler;
(4) nötrofil ürünleri;
(5) lenfosit faktörleri;
(6) anafilaksinin yavaş reaksiyonlu maddesi (SRSA) ve endojen pirojen gibi diğer aracılar.

Kortizol gibi bazı hormonlar, iltihabı yerel bir tepkiyle sınırlayan antiinflamatuar etkiye sahipken, diğerleri ise proinflamatuardır. Bu nedenle, endokrin sistem iltihaplanma süreci üzerinde düzenleyici bir etkiye sahiptir; böylece bu süreç dengelenebilir ve vücudun yaralanmalardan iyileşme çabalarında yararlı olabilir.