nefes darlığı, solunum yetmezliği; kişinin fiziksel aktivite düzeyine orantısız bir şekilde zor veya zahmetli nefes alma hissi

Nefes darlığı deneyimi, şiddetine ve altta yatan nedenlere bağlıdır. Bu his, akciğerler, göğüs kafesi, göğüs kasları veya diyaframdaki sinir uçlarından beyne iletilen uyarıların, hastanın bu hissi algılama ve yorumlama şekliyle birleşmesi sonucu ortaya çıkar. Bazı durumlarda, hastanın nefes darlığı hissi, bunun nedeni hakkındaki endişeyle daha da yoğunlaşır.

Hastalar nefes darlığını çeşitli şekillerde tanımlarlar: hoş olmayan nefes darlığı, göğüs kaslarını hareket ettirmede artan efor veya yorgunluk hissi, boğulma hissi veren panik veya göğüs duvarında sıkışma veya kramp hissi.

Ani başlangıçlı akut dispne, acil servis başvurularının sık görülen bir nedenidir. Akut dispne vakalarının çoğu pulmoner (akciğer ve solunum) bozuklukları, kardiyovasküler hastalıklar veya göğüs travmasını içerir.

Nefes darlığına neden olabilecek akciğer hastalıkları arasında yabancı cisimlerin solunum yollarını tıkaması, enfeksiyon nedeniyle şişlik veya anafilaktik şok, akut zatürre,akciğer kanaması veya astımla ilişkili şiddetli bronkospazmlar sayılabilir.

Akut nefes darlığı, kalp ritmi bozuklukları, sol ventrikül yetmezliği, mitral kapak disfonksiyonu veya pulmoner dolaşımı tıkayan bir emboli nedeniyle ortaya çıkabilir. Çoğu pulmoner emboli alt bacakların derin damarlarında oluşur ve sonunda pulmoner artere göç eder.

Göğüs yaralanmaları, hem kapalı yaralanmalar hem de penetran yaralar, pnömotoraks, çürükler veya kaburga kırıklarına neden olabilir. Bu yaralanmalardan kaynaklanan ağrı, nefes darlığına neden olur. Trafik kazalarında sürücünün göğsünün direksiyona çarpması, kapalı göğüs yaralanmalarının sık görülen bir nedenidir.

Anksiyete atakları bazen akut nefes darlığına neden olur; göğüs ağrısı ile ilişkili olabilir veya olmayabilir. Anksiyete atakları genellikle hiperventilasyon ile birlikte görülür. Hiperventilasyon, anormal derecede hızlı ve derin nefes alma ile karakterize bir solunum şeklidir. Hiperventilasyon kandaki oksijen seviyesini yükseltir ve göğüs ağrısı ve baş dönmesine neden olur.

Kronik dispne, astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), bronşit, amfizem, akciğer iltihabı, pulmoner hipertansiyon, tümörler veya ses telleri bozukluklarından kaynaklanabilir.

Kalbin sol tarafındaki bozukluklar veya kalp kasına yetersiz kan gitmesi nefes darlığına neden olabilir. Bazı durumlarda, kalpteki bir tümör veya perikardit nefes darlığına neden olabilir.

Nöromüsküler bozukluklar, hastanın göğüs kaslarının ilerleyici bozulması sonucu dispneye neden olur. Bunlar arasında kas distrofisi, miyastenia gravis ve amiyotrofik lateral skleroz bulunur.

Şiddetli anemisi olan hastalar, yoğun egzersiz yaptıklarında nefes darlığı yaşayabilirler. Hipertiroidizm veya hipotiroidizm nefes darlığına neden olabilir, gastroözofageal reflü hastalığı (GERD) da aynı şekilde nefes darlığına neden olabilir. Hem kronik anksiyete bozuklukları hem de fitness egzersizleri de nefes darlığı ataklarına neden olabilir. Göğüs deformiteleri veya obezite, göğüs duvarının hareketini ve akciğerlerin tamamen dolma yeteneğini sınırlayarak nefes darlığına neden olabilir.

Hastanın öyküsü, doktora gastroözofageal reflü hastalığı (GERD), astım veya diğer alerjik durumların öyküsü; göğüs ağrısı ve nefes almada zorluk; yakın zamanda geçirilen kazalar veya ameliyatlar; sigara içme alışkanlıkları hakkında bilgiler; hastanın temel fiziksel aktivite düzeyi ve egzersiz alışkanlıkları; panik atak veya anksiyete bozuklukları gibi psikiyatrik öykü gibi gerekli bilgileri sağlar.

Bir kişinin vücut pozisyonunun nefes darlığı semptomlarını nasıl etkilediği, bazen bu rahatsızlığın altında yatan neden hakkında ipuçları verir. Hasta otururken nefes darlığı daha da kötüleşiyorsa, buna platipne denir ve karaciğer hastalığı olasılığını gösterir. Hasta uzanırken nefes darlığı daha da kötüleşiyorsa, buna ortopne denir ve kalp hastalığı veya diyafram felci ile ilişkilidir. Paroksismal noktürnal dispne (PND), uyku sırasında ortaya çıkan ve hastayı nefes nefese uyanmaya zorlayan dispneyi ifade eder. Hasta oturur veya ayağa kalkarsa genellikle hafifler. PND, kalbin sol ventrikülünün işlev bozukluğuna, hipertansiyona veya mitral kapağın daralmasına işaret edebilir.

Doktor, nefes alma hızını ve derinliğini, gerekli eforu, hastanın solunum kaslarının durumunu ve göğüs deformiteleri veya travma belirtilerini belirlemek için hastanın göğsünü muayene edecektir. Wheezing, stridor veya akciğerlerde sıvı belirtileri olup olmadığını dinleyecektir.

Hastanın ateşi varsa, doktor zatürreenin diğer belirtilerini arayacaktır. Doktor, kan basıncı, nabız hızı ve kalp üfürümleri veya diğer anormal kalp sesleri dahil olmak üzere hastanın kalp fonksiyonlarını kontrol edecektir. Doktor, kalbe giden büyük damarlardan birinde kan pıhtısı olduğundan şüphelenirse, hastanın bacaklarında şişlik belirtileri olup olmadığını muayene edecektir.

Acil servise başvuran hastalara, göğüs duvarındaki anormalliklerin değerlendirilmesi, diyaframın konumu, olası kaburga kırıkları veya pnömotoraks, düzensiz kalp atışı veya kalp kasına kan akışının yeterliliğini belirlenmesi için akciğer röntgeni ve elektrokardiyogram (EKG) yapılır. Ayrıca, hastaya hava yolu bozukluklarını taramak için spirometre adı verilen bir cihazla solunum testi yapılabilir.

Anemi, anksiyete krizinden kaynaklanan hiperventilasyon veya tiroid fonksiyon bozukluğunu ekarte etmek için kan testleri ve arteriyel kan gazı testleri istenebilir. Balgam kültürü, zatürreyi test etmek için kullanılabilir.

Temel tanı testlerinde normal sonuçlar alan hastalar için özel testler istenebilir. Yüksek çözünürlüklü BT taramaları, hava yolu tıkanıklığı veya hafif amfizem şüphesi için kullanılabilir. Bronkoskop ile yapılan doku biyopsisi, akciğer hastalığı şüphesi olan hastalar için kullanılabilir.

Pulmoner emboli şüphesi varsa, akciğer fonksiyonunu incelemek için ventilasyon-perfüzyon taraması, kan damarlarının anjiyogramı veya bacak damarlarının ultrason incelemesi istenebilir. Ekokardiyografi, pulmoner hipertansiyon ve kalp hastalığını test etmek için kullanılabilir.

Pulmoner fonksiyon çalışmaları veya elektromiyografi (EMG) nöromüsküler hastalıkları değerlendirmek için kullanılır. Egzersiz testi, KOAH, anksiyete atakları, zayıf fiziksel kondisyon ve akciğer veya kalp hastalığının ciddiyeti ile ilişkili dispneyi değerlendirmek için kullanılır. GERD'yi ekarte etmek için hastanın özefagusundaki asitlik seviyesi izlenebilir.

Dispnenin tedavisi altta yatan nedene göre değişir.

Akut nefes darlığı olan hastalara acil serviste oksijen verilir ve belirli durumlar için aşağıdaki tedaviler uygulanır:
Astım: Alupent, epinefrin veya aminofilin ile tedavi.
Anafilaktik şok: Benadryl, steroidler veya aminofilin ile tedavi, gerekirse hidrokortizon ile.
Konjestif kalp yetmezliği: Oksijen, diüretiklerle tedavi ve hastanın dik pozisyona getirilmesi.
Pnömoni: Antibiyotiklerle tedavi ve akciğer sekresyonlarının giderilmesi.
Anksiyete atakları: Acil tedavi antidepresan ilaçları içerir. Hasta hiperventilasyon yapıyorsa, solunum ritmini ve kandaki oksijen seviyesini normalleştirmek için kağıt torbaya nefes alması istenebilir.
Pnömotoraks: Göğüs tüpünün cerrahi olarak yerleştirilmesi.

Kronik nefes darlığının tedavisi, altta yatan bozukluğa bağlıdır. Astım, genellikle hava yolu spazmlarını azaltan ilaçların kombinasyonu ve hastanın çevresinden alerjenlerin uzaklaştırılmasıyla tedavi edilebilir. KOAH, hem ilaç tedavisi, hem yaşam tarzı değişiklikleri hem de uzun süreli fiziksel rehabilitasyon gerektirir. Anksiyete bozuklukları genellikle ilaç ve psikoterapi kombinasyonu ile tedavi edilir. GERD genellikle antasitler, diğer ilaçlar ve diyet değişiklikleri ile tedavi edilebilir. Myastenia gravis veya kas distrofisi için kalıcı bir tedavi yoktur. Tümörler ve belirli tipteki göğüs deformiteleri cerrahi olarak tedavi edilebilir.