tiamin eksikliği (B1 vitamini, vitamin B1) sonucunda vücutta meydana gelen bir sinir sistemi hastalığı

Beriberi, tiamin (B1 vitamini) eksikliğinden kaynaklanan ve kaslar, kalp, sinirler ve sindirim sistemi dahil olmak üzere vücudun birçok sistemini etkileyen bir hastalıktır.

Beriberi, Singhalese dilinde kelime anlamı olarak "yapamıyorum, yapamıyorum" anlamına gelir ve bu, hastalığın kurbanları üzerinde yarattığı felç edici etkiyi yansıtır.

Ana besin kaynağı beyaz pirinç olan Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde yaygındır. Amerika Birleşik Devletleri'nde beriberi, öncelikle kronik alkolizm hastalarında görülür.

Yetişkinlerde, en çok etkilenen vücut sistemlerine göre sınıflandırılan farklı beriberi türleri vardır. Kuru beriberi sinir sistemini etkiler; yaş beriberi ise kalbi ve dolaşımı etkiler. Her iki tür de genellikle aynı hastada görülür ve bir dizi semptom baskındır.

Daha az yaygın bir yaş beriberi türü, "shoshin" olarak bilinir. Bu durum, semptomların hızlı bir şekilde ortaya çıkması ve akut kalp yetmezliği ile karakterizedir. Oldukça ölümcül olan bu hastalık, beslenme düzeni beyaz pirinçten oluşan Asya'daki genç göçmen işçilerde ani ölüme neden olduğu bilinmektedir.

Wernicke-Korsakoff sendromu olarak da bilinen serebral beriberi, genellikle kronik alkolizmde görülür ve merkezi sinir sistemini (beyin ve omurilik) etkiler. Aşırı alkollü içki tüketimi veya şiddetli kusma gibi kronik tiamin eksikliğini ağırlaştıran durumlar bu hastalığa neden olabilir.

İnfantil beriberi, gelişmekte olan ülkelerde yaşayan tiamin eksikliği olan annelerin emzirilen bebeklerinde görülür.

Şiddetli berberi Amerika Birleşik Devletleri'nde nadir görülse de, daha hafif tiamin eksiklikleri görülmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde hastaneye yatırılan tüm alkoliklerin yaklaşık %25'inde tiamin eksikliği belirtileri görülmektedir.

Tiamin, (vitamin B1, B1 vitamini) B vitaminlerinden biridir ve enerji metabolizması ile doku oluşumunda önemli bir rol oynar. Fosfat ile birleşerek, glikozdan enerji üreten veya glikozu dokularda depolanmak üzere yağa dönüştüren reaksiyonlarda gerekli olan koenzim tiamin pirofosfatı (TPP) oluşturur. Diyette yeterli tiamin bulunmadığında, bu temel enerji fonksiyonları bozulur ve vücutta çeşitli sorunlara yol açar.

Aşırı aktif metabolizma, uzun süreli ateş, hamilelik ve emzirme gibi özel durumlar, vücudun tiamin ihtiyacını artırabilir ve eksiklik belirtilerine yol açabilir. Uzun süreli ishal veya kronik karaciğer hastalığı, vücudun tiamin dahil birçok besinin normal seviyelerini koruyamamasına neden olabilir.

Diğer risk altındaki kişiler, diyalize giren böbrek yetmezliği hastaları ve besinleri ememeyen ciddi sindirim sorunları olan kişilerdir. Alkolikler, alkolü gıda yerine kullanabildikleri ve sık alkol alımının vücudun tiamin emme yeteneğini azalttığı için risk altındadır.

Sindirim sistemi ve bezlerdeki düz kas hücreleri glikozdan yeterli enerji alamadığında, normal gıda sindiriminden daha fazla glikoz üretemezler. İştah kaybı, hazımsızlık, şiddetli kabızlık ve midede hidroklorik asit eksikliği görülür.

Glikoz, merkezi sinir sisteminin normal çalışması için gereklidir. Erken eksiklik belirtileri yorgunluk, sinirlilik ve zayıf hafızadır. Eksiklik devam ederse, periferik sinirlerde hasar meydana gelir ve bu da duyu kaybı ve kas zayıflığına neden olur; buna periferik nöropati denir. En çok etkilenen bölge bacaklardır. Ayak parmaklarında uyuşma ve ayaklarda yanma hissi olur; bacak kasları ağrır ve baldır kaslarında kramp oluşur. Kişi dengesiz yürür ve çömelme pozisyonundan kalkmakta zorluk çeker. Sonunda kaslar küçülür (atrofi) ve dizlerde ve ayaklarda refleks kaybı olur; ayaklar sarkık kalabilir (düşük ayak).

Kardiyovasküler sistemde, taşikardi ve terleme görülür. Sonunda kalp kası atrofiye uğrar. Kan damarlarındaki düz kaslar etkilendiği için arterler ve damarlar gevşer ve bacaklarda ödem olarak bilinen şişmeye neden olur.

Tiamin eksikliği kas-iskelet sistemini de etkiler. Kas dokusunda TPP eksikliğinden kaynaklanan yaygın kas ağrısı görülür.

Tiamin eksikliği olan anneler tarafından emzirilen bebeklerde genellikle yaşamlarının 2-4. ayları arasında eksiklik belirtileri görülür. Soluk, huzursuz, uyuyamayan, ishale yatkın, kol ve bacaklarında kas erimesi ve ödem görülen bu bebeklerin bazen karakteristik, sessiz ağlamaları vardır ve kalp yetmezliği ve nöropati gelişir.

Tanıya yönelik fizik muayene; yorgunluk, sinirlilik, mide bulantısı, kabızlık ve hafıza zayıflığı gibi beriberinin erken belirtilerinin çoğunu ortaya çıkaracaktır. Ancak eksikliğin tespit edilmesi zor olabilir. Kişinin beslenme alışkanlıkları ve genel sağlık durumu hakkında bilgi de gereklidir.

Tiamin eksikliğini tespit edebilen, tiamin metabolizması veya TPP fonksiyonlarına dayanan birçok biyokimyasal test vardır. Tiaminin kan düzeyi ve idrar düzeyi ölçülebilir. 24 saatlik idrar toplanması ile atılan tiamin düzeyi ölçülebilir. Bir başka güvenilir test ise, tüm beriberi türlerinin kırmızı kan hücrelerinin metabolizmasını etkilediği için, TPP'nin kırmızı kan hücrelerinin aktivitesi üzerindeki etkisini ölçer.

Beyindeki elektriksel aktiviteyi ölçen EEG testi, nörolojik değişikliklerin diğer nedenlerini ekarte etmek için yapılabilir.

Tiamin takviyesi verildikten sonra hastada iyileşme görülmesi de tanıyı doğrular (tedaviden teşhise gidilir).

Tiamin takviyesi vücuttaki eksikliği giderir ve semptomların çoğunu hafifletir. Şiddetli tiamin eksikliği, birkaç gün intramusküler veya intravenöz enjekte edilen yüksek dozda tiamin ile tedavi edilir. Daha sonra, hasta iyileşene kadar daha düşük dozlar enjeksiyon veya hap şeklinde verilebilir. Genellikle, tedavi gerektiren başka B vitamini eksiklikleri de vardır.